Kwaliteitszorg: na de standaard het maatwerk

30-09-2013 | Door Vivien van Geen | 2 Reacties

Dr. Vivien van Geen is voorzitter van de commissie kwaliteitszorg van de NVRR en schrijft deze column op persoonlijke titel

Een rekenkamer is meer dan een onafhankelijk onderzoeksbureau. Natuurlijk moet ook rekenkameronderzoek voldoen aan de universele tijdloze standaarden die daarvoor gelden. Bij kwaliteit van een rekenkamer is daarnaast de doorwerking van het onderzoek en het functioneren in de lokale democratie belangrijk: de rekenkamer moet verschil maken. Dat is plaats- en tijdgebonden. Voor een goede kwaliteit moet een rekenkamer zich zo gedragen dat zij de eigen Raad en het democratisch proces in de eigen gemeente [c.q. provincie, waterschap] goed ondersteunt. En een Raad is nu eenmaal zoals hij is. Cultuur, tradities, unieke individuen en gebeurtenissen kleuren het lokale gebeuren. Daar heeft elke rekenkamer mee te maken. Kwaliteitszorg van de rekenkamer is daarom een interactief proces, afstemming op de ontwikkelingen in de lokale democratie zonder de onafhankelijkheid en de onderzoek standaarden te verliezen.

Standaarden zijn bekend. In elke onderzoeksopleiding kun je leren over de regels en standaarden waar goed onderzoek aan moet voldoen en hoe je fouten kunt vermijden. Er zijn talloze handboeken, richtlijnen, formats, checklists en kritische collega’s om je op het rechte pad te houden.

Voor het maatwerk dat nodig is om productief te zijn in de lokale democratie zijn nog geen regels en handboeken. In de NVRR wil ik kennis hierover ontwikkelen en toegankelijk maken.

Maatwerk in rekenkameronderzoek zit volgens mij vooral in de ontwikkeling van de vraagstelling, het productief betrekken van lokale spelers in het onderzoeksproces, het formuleren van aanbevelingen en de presentatie.

  • maatwerk in de ontwikkeling van de vraagstelling. Naast de objectieve selectiecriteria van de rekenkamer betekent maatwerk: sluit het onderwerp en de uitwerking van de vraagstelling aan bij de actualiteit in de gemeenteraad? Anderzijds, politieke relevantie heeft ook risico’s. Hoe ga je daarmee om?
     
  • het productief betrekken van lokale spelers in het onderzoeksproces. Door de aankondiging van het onderzoeksonderwerp en de uitvoering van het onderzoek verandert het object van onderzoek. Dat is vaak productief te maken. Door afnemers/gebruikers bij het onderzoek te betrekken wordt niet alleen ervaringskennis gebruikt, er is ook meer kans op doorwerking.
     
  • maatwerk in aanbevelingen. Conclusies vloeien eenduidig voort uit de verzamelde feiten, bij het formuleren van aanbevelingen heeft de rekenkamer ruimte voor maatwerk. Van een actieve Raad kun je verwachten dat hij zelf creatief werk wil maken van het operationaliseren en monitoren van aanbevelingen. Daar hoef je niet alles voor te kauwen en kun je met globale of abstracte aanbevelingen volstaan. Als de Raad passiever is doet de rekenkamer er goed aan de aanbevelingen concreet en per actor uit te werken. In gemeenten waar het dualisme redelijk functioneert zijn aanbevelingen productief die in een sterk gepolitiseerde Raad juist niet zouden bijdragen tot doorwerking van het rekenkameronderzoek en draagvlak voor de rekenkamer. Overleg met de Raad over het soort aanbevelingen dat gewenst is kan nuttig zijn.
     
  • maatwerk in presentatie. Naast het rapport kunnen contacten met de pers, briefings, workshops, video’s en handreikingen binnen en buiten het raadhuis bijdragen aan de doorwerking van het onderzoek.

Maatwerk is ook tijdgebonden. Bij de presentatie van het eerste rekenkameronderzoek aan een nieuwe Raad zal meer toelichting nodig zijn op de functie van de rekenkamer en het doel en karakter van het rekenkameronderzoek. Dit geldt nog sterker als er weinig oudgedienden in de nieuwe Raad zitten.

Maatwerk heeft kansen en risico’s. Ik hoop dat jullie reageren met aanvullingen, argumenten, tips, vuistregels, valkuilen en voorbeelden. Op die basis kunnen we kennis ontwikkelen en verder uitdragen.

Reacties (2)

  • 14-10-2013 10:48
    door Nysius van Rijn
    Hierbij een korte reactie op de voorbeelden die Vivien geeft.
    Maatwerk in de ontwikkeling van de vraagstelling heeft risico's in zich. Natuurlijk zoek je naar relevante onderwerpen voor jouw gemeente (etc). Maar direct aansluiten bij de politieke actualiteit is veelal lastig. Hoe snel kun je resultaten leveren, zodat deze nog van belang zijn bij kaderstelling en controle? En loop je niet het risico van "de waan van de dag"?
    Het productief betrekken van lokale spelers is een echte uitdaging. Vooral van praktische aard. Doorlooptijd en agendaproblematiek staan vaak haaks op acceptatie van resultaten en doorwerking.
    Maatwerk in aanbevelingen vind ik eigen;lijk een open deur, maar niet op de wijze waarop Vivien deze omschrijft. Ik vind dat aanbevelingen begrijpelijk en toepasbaar moeten worden geformuleerd. Abstracte aanbevelingen zijn in mijn ogen "not done". Wees zo concreet en specifiek mogelijk, daarin zit ook een stuk expertise van de rekenkamer.
  • 27-10-2013 18:18
    door Vivien van Geen
    Dag Nysius,
    Nu zijn we nog in dialoog, gesprekspartners zijn welkom.
    In mijn ervaring kunnen aanbevelingen die zo concreet en specifiek mogelijk zijn op weerstand stuiten. Kritische raadsleden willen niet dat de rekenkamer op de stoel van de raad gaat zitten, kunnen dat als betuttelend ervaren. Als in oppositie en coalitie voldoende capaciteit en motivatie voor het onderwerp is kan de rekenkamer in aanbevelingen de gewenste richting aangeven en de raad uitnodigen om mee te denken of zelfs het voortouw te nemen over de operationalisatie daarvan. Voordeel daarvan is dat de raad eigenaar van de doorwerking wordt. Het gebeurt misschien zelden, maar hier goed op inspelen heeft de meerwaarde van maatwerk.