Column 2. Zoek het conflict binnen je rekenkamer op

Naar buiten toe opereer je als rekenkamer als één instituut. Maar binnenskamers is het verstandig en leuk om soms het conflict op te zoeken met elkaar. Dan benut je de eigen wijsheid van álle leden. 

Elke rekenkamer(commissie) wil professioneel werken. Dat vraagt iets van de leden en hun samenwerking. De meeste rekenkamers streven naar een goede spreiding van kennis en ervaring onder de leden. Prima, maar vervolgens zetten we de mensen dan maar al te vaak vooral in ‘op hun kracht’. Dan begeleidt de ‘consciëntieuze controller’ Anke de degelijke onderzoeken en de ‘innovatieve communicator’ Paul begeleidt de onderzoeken met creatieve werkvormen. Paul moet eerlijk gezegd ook niet denken aan een stevig dossieronderzoek naar 15 jaar grondbeleid – hoe maak je daarvan nou chocola voor dat beginnende raadslid? En Anke kan helemaal niks met een filmpje over de omgang met complexe burgerinitiatieven. Hoe wijzig je daarin nu die ene verkeerd geïnterpreteerde uitspraak? 

Dus ieder doet lekker zijn/haar ding. Tijdens het bespreken van de voortgang tijdens de vergadering zal Paul Anke natuurlijk nog een beetje prikken: ‘denk je wel aan een leuke presentatie?’. En Anke vraagt wellicht tussendoor aan Paul of er ook nog een schriftelijk interviewverslag komt (‘Nee, daar doen we dit keer niet aan.’). En zo komt de rekenkamer in harmonie tot gevarieerde onderzoeken. De samenwerking is soepel en iedereen haalt af en toe zijn gelijk. Maar het kan ook spannender, scherper en effectiever! 

Benut de verschillen

Je kunt er bijvoorbeeld voor kiezen Paul eens te laten aanschuiven bij het gesprek met de grondbeleid-onderzoekers en Anke bij de editor van de film. De uitgangspunten van Anke (herleidbare uitspraken doen) en Paul (passende vorm voor leken) zijn immers waardevol voor beide onderzoeken. De onderzoeken worden beter van zo’n tegenstem. 

Om de verschillende standpunten tot hun recht te laten komen, kun je ook in de rekenkamervergadering ruimte maken voor het conflict. Bijvoorbeeld door actief op zoek te gaan naar het minderheidsstandpunt. Juist op de momenten dat een punt naar consensus neigt, kan de voorzitter vragen: is er iemand die er juist heel anders over denkt? Elkaar de ruimte gunnen om het van een heel andere kant te bekijken, levert vaak rijkere besluiten op. Vermoed je dat iemand er echt anders over denkt? Vraag ernaar en waardeer elkaar erom. En neem er de tijd voor. 

Stokpaardjes zijn niet erg. Prima als Anke Paul af en toe geïrriteerd – maar eerlijk gezegd ook een beetje onzeker – maakt met haar vragen naar details en onderbouwing. Of als Paul Anke weer vermoeit met vragen de rode draad, naar ‘wat er gecommuniceerd gaat worden’. En als de gemoederen daarover hoog oplopen, dan betekent dit dat het gaat om zaken (waarden) die echt van belang zijn. Het is goed als ook de voorzitter dat ziet en daarvoor ruimte biedt. En dan (alleen) bijstuurt als het op de persoon gespeeld wordt in plaats van op de bal. We zijn in Nederland niet zo goed in botsende meningen en vurige discussies, en geneigd om snel op consensus aan te sturen. Conflict is letterlijk spannend!

Creatief conflict

Zijn jullie het altijd wel ongeveer met elkaar eens in de rekenkamer? Dan is het zéker tijd voor wat creatief conflict! Benoem dan een tijdelijk burgerlid dat niet bang is eens een tegengeluid te laten horen. Zo kunnen inwoners van Zeist tijdelijk lid worden van de rekenkamer. “Deze burger-wisselspelers kijken met andere ogen, brengen hun eigen expertise mee en dat leidt tot nieuwe inzichten”, aldus Brenda Bouwhuis (secretaris rekenkamer Zeist).

Maar zo drastisch hoeft het niet. Het helpt als je als rekenkamer jaarlijks jaar een teamdag hebt waarin je aandacht besteedt aan elkaars drijfveren en kwaliteiten. De Delftse Rekenkamer deed recent tijdens een ontspannen teammiddag het Kwaliteitenspel: hoe zie jij jezelf en hoe zien de anderen dat? (Voorzitter Peter Castenmiller: “Leuk was dat ieders verborgen kwaliteiten expliciet werden gemaakt. Zo werd duidelijk wat we in elkaar waarderen.") Wat vind jij je topkwaliteiten van jezelf en van de anderen? Daarmee kunnen jullie speels verkennen hoe je elkaar ziet. Dan blijkt bijvoorbeeld dat de anderen jou waarderen om een kwaliteit die jij voor jezelf als valkuil ziet – bijvoorbeeld zorgvuldigheid. En het kan al enorm helpen als je al een beetje hebt kunnen lachen om elkaars stereotype reacties en vooroordelen. Alleen dat al heeft zo zijn voordelen!

Aan de slag

Als je hiermee verder wilt, kunnen de volgende ‘links’ je helpen: 

Marije van den Berg en Vincent van Stipdonk ontwikkelen en verzamelen manieren en vormen waarmee rekenkamers gerichter kunnen sturen op succes en professionaliteit.

Wil je binnen je rekenkamer(commissie) of in een regionale kringbijeenkomst ook gericht in gesprek over hoe je nog beter kunt koersen op succes? Heb je daarbij hulp nodig, of heb je vragen of tips? Graag naar kompas@nvrr.nl.